Door Manon. Routines in het basisonderwijs zijn enorm belangrijk voor elke schooldag en voor iedere leerkracht. Ze zorgen ervoor dat alles soepel verloopt, zodat er tijd en rust is om écht te kunnen leren, groeien en ontwikkelen. Of het nu gaat om het binnenkomen van de klas, het pakken van spullen, of het wisselen van activiteiten—routines helpen de dag lekker gestructureerd te houden. Maar waarom zijn deze vaste gewoontes zo belangrijk? En hoe zorg je ervoor dat ze goed werken in je klas zonder dat het als te strak aanvoelt?
Het belang van Routines
Routines geven structuur en veiligheid aan leerlingen en zorgen voor voorspelbaarheid. Wanneer kinderen weten wat er van hen verwacht wordt, voelen ze zich zelfverzekerd en kunnen ze zich beter concentreren op hun taken. Routines die geïmplementeerd zijn helpen ook om tijd te besparen; er gaat minder tijd verloren aan onnodige uitleg of rommelige overgangen tussen activiteiten. Je hoeft niet lang te wachten totdat ieder kind klaar zit. Uit onderzoek blijkt ook dat goed geïmplementeerde routines de betrokkenheid en prestaties van leerlingen kunnen verbeteren. Bovendien helpt het de leerkracht om de focus te houden op het lesgeven in plaats van op het managen van gedrag. Lees ook dit interview met Tom Bennett.
Introductie en inoefenen van routines
Het is belangrijk stil te staan bij het introduceren van routines. Kinderen moeten kennismaken met de nieuwe routine en deze heeft een duidelijke uitleg nodig. Een methode zoals “ROL ” uit Teach Like a Champion (Rechtop zitten, Ogen gericht op de spreker, Luisterhouding) kan leerlingen helpen om aandachtig te blijven tijdens de uitleg van deze routines. Zorg ervoor dat je routines een korte omschrijving hebben. Daarnaast is het belangrijk dat er tijd is om deze routines in te oefenen. Na het uitleggen en demonstreren is het tijd om te oefenen. Leerlingen hebben het nodig om hier feedback bij te krijgen en herhaling is erg belangrijk. Bekijk ook de routines in picto’s voor in de kleuterklas.
Tip: lees het boek Regie in de klas voor het aanleren van routines.
Het Begin van de Dag
Een sterke start van de dag is zeer belangrijk. Een voorbeeld van een routine kan zijn dat leerlingen bij binnenkomst hun jas ophangen, hun spullen klaarleggen en een taak beginnen zoals lezen of stil werken. In Teach Like a Champion wordt gesproken over de kracht van de “Do Now” activiteit: een korte, direct startbare opdracht die geen uitleg nodig heeft, ook wel starttaak of begintaak genoemd. Dit helpt om leerlingen vanaf het eerste moment betrokken te krijgen en geeft de leerkracht de kans om rustig de dag op te starten. Ook zijn de leerlingen meteen geactiveerd en staan ze ‘aan’. Deze begintaak kun je ook bij aanvang van elke les inzetten. Maike zet vaak een terugblik in als starttaak.
Opbergen en inleveren van materialen
Het opbergen en inleveren van materialen is vaak een moment waarop kostbare lestijd verloren gaat doordat kinderen niet altijd weten wat de bedoeling is. Een duidelijke routine rondom het inleveren van werk, het opruimen van materialen of het terugbrengen van boeken naar de juiste plek kan dat voorkomen. Door bijvoorbeeld te werken met vaste plekken voor materialen en duidelijke momenten waarop leerlingen hun werk inleveren, vermijd je verwarring en zorg je voor structuur. Zorg ook dat wanneer je een duo baan hebt, dit bij beide leerkrachten hetzelfde is.
Overgangen tussen activiteiten
Overgangen zijn vaak momenten waarop chaos kan ontstaan, maar met de juiste routine kunnen ze naadloos verlopen. In de methode Teach Like a Champion wordt de techniek “drempel en een goed begin” benadrukt: hoe leerlingen snel en efficiënt hun werkplek opruimen en klaar zijn voor de volgende activiteit. Dit geldt niet alleen voor het binnenkomen in de ochtend, maar eigenlijk voor iedere start van de les. Als jij vol energie en enthousiasme zit, dan brengt dat ook vaart in de les. Vooraf nadenken over de materialen die nodig zijn en bedenken of je ze bijvoorbeeld al uitdeelt kan helpend zijn en voorkomt verlies van leertijd. Het geven van duidelijke signalen, zoals het gebruiken van een timer of een visuele ondersteuning op het bord kan daarbij helpen. Natuurlijk helpt het als je complimenten geeft aan de kinderen die snel startklaar zijn voor de volgende les.
Stil worden van de kinderen
Een van de meest cruciale routines is hoe je als leerkracht zorgt voor stilte in de klas. Het gebruik van een afgesproken signaal, zoals een hand in de lucht steken of een belletje, of het naklappen van een ritme, kan effectief zijn om aandacht te krijgen. Ook kun je natuurlijk je stem inzetten, door een consistente, rustige toon te gebruiken en met duidelijke lichaamstaal, weten leerlingen direct dat het tijd is om stil te zijn. Het opbouwen van deze routine vraagt oefening, maar zodra het verankerd is, bespaart het je als leerkracht veel tijd en energie.
Routine voor toiletbezoeken
Toiletbezoeken tijdens de les kunnen voor afleiding zorgen, vooral als leerlingen telkens op willekeurige momenten de klas verlaten. Een oplossing kan zijn om vaste toiletafspraken te maken. Een veelgebruikte methode is het werken met een kaartensysteem: wanneer een leerling naar het toilet moet, kan hij of zij een kaart omdraaien of een bepaald symbool gebruiken dat aangeeft dat de leerling de klas verlaat. Hierdoor blijft de rest van de klas ongestoord werken en weet je precies waar de leerling is zonder de les te onderbreken.
Het eindigen van de les of de dagafsluiting
Net zo belangrijk als het begin, is het einde van een les. In veel klassen eindigt een les met het “snel nog even afmaken” van werk, wat vaak tot onrust leidt. Door een vaste afsluitingsroutine te hebben, zoals het gezamenlijk bespreken van de lesdoelen, het samen reflecteren, of het in stilte opruimen van de werkplek, zorg je voor een rustige en gestructureerde afsluiting van de dag. Ook kun je ervoor kiezen om bijvoorbeeld altijd af te sluiten met een stukje voorlezen of een check-out wat ook zorgt voor een rustige afsluiting. Maike zet hier vaak de doelenchecker in.
Sleutel tot succes
Routines zijn de sleutel tot rust en efficiëntie in de klas. Door het implementeren van duidelijke, herhaalbare handelingen die voorspelbaar en steeds weer hetzelfde zijn kun je een omgeving creëren waarin leerlingen weten wat er van hen wordt verwacht, zich veilig voelen en optimaal kunnen leren. Of het nu gaat om het stil worden, het inleveren van werk, of toiletbezoeken, met kleine aanpassingen kunnen routines al snel een grote positieve impact hebben op je klassenmanagement.
